|
Nevruz kelime anlamıyla ‘Yeni Gün’ demektir. Kelime dil açısından Ä°ran kökenlidir. Uygulama açısından ise, yeryüzünün bilinen en eski törelerinden biridir. Bu yüzden hemen her ilksel kültürde günümüzde de özel gün olarak uygulaması mevcuttur.
Dünyanın dört bir yanındaki halklara göre,
-Dünyanın yaratıldığı gün
-Adem Peygamber’in (Ä°lk insanın yaratıldığı gün)
-Nuh Peygamber’in yere ayak bastığı gün
-Musa Peygamberin Kızıl denizi geçtiği gün
-Yusuf peygamberin kuyudan çıkarıldığı gün
-Kimi topluluklar ise gece ile gündüzün bir olduğu bu günü bir bahar müjdecisi sayarlar.
Dünyadaki çeÅŸitli Türk topluluklarında, “Newroz“,
“Noruz“ “Navruz“ “ÇaÄŸan“ “Mart Dokuzu“ “Sultan Nevruz“
“ Mart Bozumu“ diye anılır.
Ä°lk çaÄŸlardan günümüze gelen “Nevruz“
Azerbaycan, İran, Kazakistan, Afganistan gibi ülkelerde resmi tatil ilan edilen bir ulusal bayram olarak kutlanır.
Kürtlerin, Farsların, Türkmenlerin Özbekler ve daha pek çok halkın kültüründe de yer etmektedir.
Ä°lkbaharın baÅŸlangıcı sayılan ve eski dönemlerden bu yana tüm halklar için ayrı bir yeri olan„“21 Mart“ın kültürel açıdan önemi?
Kürt halkı, Demirci Kawa öncülüğünde kendilerine zulüm eden ‘Kral Deha’yı’ devirdikleri günü anar ve zafer günü olarak kutlarlar.
Aleviler,
Haz. Ali’nin doÄŸduÄŸu - Haz.Fatime ile evlendiÄŸi- Haz,Peygamber tarafından Haz, Ali’nin ‘KADRÄ° HUN’ da halife tayin edildiÄŸi gün olarak kutlar ve bayram ederler.
Nevruz, günümüzdeki anlamları bir yana, köken olarak bir yeni yıl bayramıdır.
Belli bir bölgedeki halkların kökleri çok eski kültürlere kadar dayanan yeni yılın başlangıcı ve baharı karşılama bayramı.
Kaynağı orta doğu halkları, ama bununla sınırlı değil.
Nevruzu tanıyan uygulayan kültürlerinde yer veren, halkların coğrafyaya bakınca Balkanlardan Orta Asya ya kadar orta doğu halkları başta olmak üzere geniş bir alana yayılmış olduğu görülür.
Günümüzde 21 Mart tarihinin, bir çok eski takvim geleneğinde ilkbahar, yani gece ile gündüzün eşit olduğu, güneşin koç burcuna girişiyle yeni yılın başlangıcı olarak görülür.
Nevruz´un ritüellerle olan iliÅŸkilerinden biri “Yeni yıl, yılın baÅŸlangıcı“, DiÄŸeri ise, “Bahar ve bereket“ olarak iki önemli kavramı çaÄŸrıştırır.
Ä°nsan oÄŸlu, bu kavramlara insana zamana ve Evren’e iliÅŸkin bilinmeyenleri inanca ve kutsala dayalı açıklamalarla bilirler.
Verimlilik, daha çok yaz kış, yeni yıl eski yıl, bolluk kıtlık gibi zamanlarda ve geçişlerde gerçekleşmesi giderek takvimin evrimi içinde de bir anlam kazanmasına neden olmuştur.
İlk baharla simgelenen bu ana etkenin dışında Nevruz u Alevi Ve Bektaşilerce önemli kılan başka etkenlerde vardır. Örneğin;
Haz. Ali’nin doÄŸum günü, eski Mart’ın dokuzu olarak kabul edilir. Bu tarih bugün kullandığımız takvim ile 21 Mart’a denk gelmektedir. Bazı yerlerde bu günün kutlanışında aldığı özel isim ‘Sultan Nevruz’ kutlamasıdır.
ÖrneÄŸin, Ä°zmir Bornova da çoÄŸunluk Tahtacı Türkmenlerinden oluÅŸan bazı köyler yaylaya çıkarlar. Halk arasında Mart dokuzundan sonra ‘daÄŸlar mihman alır’, deyiÅŸi yaygındır.
Kutlamalar bu tip uygulamaları Kırklareli’nden baÅŸlayıp doÄŸu Anadolu köylerine dek ülkemizin pek çok yöresinde yaygın olarak görmek mümkündür.
SULTAN NEVRUZ
Bahar gelir gün ısınır
GeldiÄŸinde sultan nevruz
Destur alır yer uyanır
GeldiÄŸinde sultan Nevruz
Yeryüzünün hareketi
Alır gelir bereketi
Toprak sunar her nimeti
GeldiÄŸinde sultan Nevruz
Yeni gündür asıl adı
Tabiatın gelir tadı
Çekilir kışın inadı
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Toprak coşar canı gelir
Ağaç açar dal yeşerir
Dallar döner meyve verir
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Balkanlardan Ortaysa ya
Sürüler çıkar yaylaya
Çift çubuk dalar tarlaya
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Kırda açar nergiz sümbül
Çiğdem çalık lale al gül
Gül´e gelir öter bülbül
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Kimi ateÅŸ yakar atlar
Zalime isyanı aklar
Bayram eder coÅŸar halklar
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Bulut gelir rahmet saçar
Seller akar çaylar coşar
Ağrı sızı kalmaz geçer
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Kimi bilmez kimi bilir
Ta Adem den beri gelir
Gece gündüz dengin bulur
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Merdan Ali doÄŸdu denir
Cem tulur lokma yenir
Bacı kardeş semah döner
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Ali Rıza’m bahar deriz
Rahatlarız seviniriz
Seneden bolluk bekleriz
GeldiÄŸinde Sultan Nevruz
Saygılarımla
 |
