Herkes sanatçı, herkes derlemeci, herkes besteci !..
“ARGUVAN” YERÄ°NE “SÄ°VAS” DA NEYÄ°N NESÄ°?
Arkadaşımız Hüseyin Åžahin bir zamanlar bir yazı yazmış, yazıyı bana vererek, “Uygun bir zamanda yayınlarsan iyi olur” demiÅŸti.

Aslında sekiz yıl sonra da olsa konu güncelliÄŸinde bir ÅŸey yitirmedi. Hala kasetlerde hem anonim türkülerde, hem de usta malı türkülerde “söz-müzik” hanesine baÅŸka adlar yazılarak halkımıza sunuluyor. Bu “üretkenlik” ile birlikte türkülerimiz özgün yapıları deÄŸiÅŸmiÅŸ olarak yeni kalıplarla-yorumlarla karşımıza çıkıyor.
Hüseyin’in dediÄŸi gibi, kimse çıkıp da “Ayıp yahu” demiyor.
Yazıyı olduğu gibi sunuyorum.

Herkes sanatçı!
Herkes derlemeci!
Herkes besteci!

Herkes sanatçı, herkes derlemeci, herkes besteci !.. Bunlara bu yolu açanların başında da televizyonlardaki türkü programları geliyor.
Tarih 7 Ekim 1997, yer GüneÅŸ TV, “GüneÅŸ Sofrası” adlı Türk Halk MüziÄŸi programı. Bu programda özellikle Arguvan türküleri iÅŸleniyor. Programda BektaÅŸ UÇAR adlı bir sanatçı var. Hem baÄŸlama çalıyor, hem de yöre türkülerini telefon baÄŸlantılarıyla gelen izleyici istekleri doÄŸrultusunda okuyor.
Bazen türkünün dizesini unutsa gerek, hemen baÅŸka bir türkünün dizesiyle ya da aklına gelen bir cümle ile tamamlıyor ve okumayı sürdürüyor. Her halde her dizenin başında ve sonunda “Aman ölem” diye bağırmayı “Arguvan Havası” olarak düşünüyor olacak ki ha bire okuyor…
Bir telefon geliyor; “Alo, beni tanıdın mı? Ben filan, daha…” Sanatçı tanımasa da tanıyacak, ayıp olur. Burada az çok herkes birbirini tanımalı gibi hissediyor olsa gerek, “tanıdım” diyor ve sıradaki türküyü ona ve TV izleyicilerine armaÄŸan ediyor.

Bu sırada sunucu soruyor:

“Bunlar senin mi BektaÅŸ Aabey?”
“Benim abee, aha bu da benim.

Dereye indim de daş bulamadım
Bir yüzük yaptırdım gaş bulamadım
BoÅŸayımış benim sana yandığım”

O anda sunucu da başıyla onaylıyor. AnonimleÅŸmiÅŸ Arguvan havasının onun olduÄŸunu tasdik edercesine…

Program böyle sürüp gidiyor bir zaman…

Ne demeli? Böyle örnekler çok. Hatta istekler öyle çok gelmiÅŸ olmalı ki, televizyonun telefonları bile kilitleniyor!.. Kimse çıkıp, “KardeÅŸim, ayıp yahu !” demiyor.

“Arguvan” Yerine “Sivas”

Mehmet Özcan’ın, “Bu Can Dardadır” adlı kasetine okuduÄŸu ve sözü-müziÄŸi kendisine ait olduÄŸu belirtilen türkünün sözlerine bir göz atalım.

Siyah saçın dolam dolam
Koynunda kurbanın olam
EÄŸer baÅŸka yar seversen
Bu ellerde nasıl duram
Arguvan yollarına
Çıkayım dağlarına
Bırak ben beni vuram
Ölüm gitmez zoruma

Selvi boylum dolan da gel
Bir bakışın ömre bedel
İkimizi ayırdı bak
Kör olası zalim kader
Bağlantı (*)

Ä°lk dörtlük, Anadolu’nun birçok yerinde söylenen “Su da gelir” ayaklı mani türündeki türkülerdendir. Arguvan’da söyleniÅŸ biçimini örnek verelim.

Su da gelir dolam dolam
Yar ben sana kurban olam
Kız başındaki puşunun
Bir dolamı da ben olam (**)

Arguvan’da farklı bir söyleniÅŸ:

Yar saçların dolam dolam
Dolan da gel kurban olam
Başındaki mor puşunun
Bir dolamı da ben olam

Ä°kinci dörtlük ise bir ÅŸarkının dörtlüğünü anımsatıyor. Sanırım bir zamanlar Zeki Müren okuyordu. “Ömre Bedel…”

Gelelim müziğe. Arguvan ağzı söyleyiş biçimini hızlandırdığınızda aynı müzik olduğunu göreceksiniz.

Bunlar iÅŸin “bir” yanı.
Bir de “diÄŸer” yanı var…

Mehmet Özcan, 2001 yılında türküyü okuyunca kimsenin pek haberi olmuyor. 2002 yılında Selda okumak istiyor. Okumasına okuyor da, hani baÄŸlantılarda “Arguvan yollarına” diye söyleniyor ya, onu “Sivas’ın yollarında” biçiminde okuyor.

Peki, bu nasıl olmuş dersiniz? Kulaktan duyduğumuza göre;

Selda’nın kasetini yapan Sivaslıymış, Arguvan yerine Sivas diye okunmasının da daha “uygun” olacağı ve dikkat çekeceÄŸi düşünülmüş, sonunda öyle de olmuÅŸ!..

Türkü oldukça dikkat çekti ve hala zaman zaman televizyonlarda, radyolarda Selda’nın sesinden dinliyoruz. Bizim Malatyalı bir sanatçı ise “Pütürge yollarına” diye okumuÅŸ.

Tam bu sıralarda arkadaşım Hüseyin Şahin ile Arguvan Türküleri kitabımızın hazırlıkları sürüyordu. Konuyu bir yere not etmiştim ve hatta değerlendirme bölümünde de kullanmayı düşündük. Ancak, o kadar çok konu vardı ki, sonraya bıraktık.

Konuya deÄŸinmesine deÄŸindik de, biraz az oldu.

DeÄŸiÅŸtirilmeye uygun (!) o kadar çok türkümüz var ki… Halkımız yüzyıllardır türküleri kendi yörelerine uyarlamak için oldukça çaba harcamış.

En iyisi gelin biraz da biz deÄŸiÅŸtirelim.
Nasıl mı?

“Erzurum çarşı pazar”.
DeÄŸiÅŸtirelim;
“Ankara çarşı pazar”.

Åžunu da;
“Sivas ellerinde sazım çalınır”.
DeÄŸiÅŸtirelim;
“Tokat ellerinde sazım çalınır”.
Bir daha deÄŸiÅŸtirelim;
“Aydın ellerinde sazım çalınır”.

Az oldu, birkaç tane daha değiştirelim.
“Çanakkale içinde vurdular beni”.
DeÄŸiÅŸtirelim;
“Kastamonu içinde vurdular beni”.

Ya da;
“Çukurova içinde vurdular beni”.
Nasıl olsa kimse çıkıp da “Bu nasıl olur?” demiyor.

……………………
(*) Mehmet ÖZCAN: Bu Can Dardadır, K & A Prodüksiyon, İstanbul 2001, Ses
Kaseti, B/4.
(**) Hüseyin ŞAHİN - S. ÖZEROL Arguvan Türküleri/Halkbilimsel Bir
Araştırma Denemesi
Arguvan ve Köyleri Eğitim Kültür Vakfı Yay., İstanbul, 2004, S. 558 (TM:
344)

Süleyman ÖZEROL
Araştırmacı-Yazar
 

Yorumlar (0)