― Benim baba yurdum Arguvan Kızık köyü. Türkü diyarı Sivas'a gelmiÅŸ iki-üç asır olmuÅŸ ailem. Köyümüz var, ozanlar diyarı Kangal Yaylacık köyündenim. Böyle gözünü açtığınız zaman her Alevi evinde saz olduÄŸu gibi, böyle bir saz. Âşıklar, ozanlar etrafımızda. Muhabbetler cemler. Soruyorlar, kimden etkilendiniz, kim sizi yetiÅŸtirdi? Buna ihtiyaç olmadı. Çünkü sabah 5’lere kadar bir Feyzullah Çınar muhabbeti, bir Davut Sulari muhabbeti, bir Muhlis Akarsu muhabbeti. Aile dostumuz, onları dinleyerek çocuk yaÅŸta benim kulağım doldu. Çok güzel diyar benim diyarım.

Ocakzadelik var mı? Kutsi olarak dedeler deniliyor, sizin ailenizde bir şey var mı?

― Biz Åžah Ä°brahim talibiyiz. Ailemiz, cemlerde kurbancı hizmetinde bulunur.

Soyca ailece cemlerde bir 12 hizmetten birisini siz üstlenmişsiniz. Babadan oğula geçiyor ve o hizmetten dolayı da dedelerle ozanlarla diğer ailelerden fazla bir bağlantınız var mı?

― Muhakkak öyledir; ama ailede anne tarafından Müslüm Sümbül gibi ozanlarımız da var. Baba tarafından yine büyük dedelerim saz çalıp söylermiÅŸ. Ailemizde bu gelenek var. Dedemizi kaybettiÄŸimiz zaman sonradan bilgilendim; çünkü Almanya’da büyüdük. Bir hata yapsak, babam derdi: Biz Aleviyiz, bize yakışmaz! Ben de düşünürdüm, niçin böyle diyor? Kendimizi sonradan, okuyarak öğrendik. Dedem de vefat ettiÄŸi zaman, beni sazla kaldırın diye vasiyeti vardı. Böyle bir geleneÄŸimiz var. Ben seviyorum.

Kendi yörenizin dışında başka gelenler var mıydı? İnsan ilişkilerinden biraz daha bahseder misiniz?

― Cemlerde zaten dedeleri dinlerdik. Çayırlı'dan dedeler gelirdi.

Kimler gelirdi mesela?

― Bizim dedemiz Ä°zzettin DoÄŸan. Onun dışında ozanların konuk olmaları var. Babam çok seviyor. Çok küçük yaşımda ilkokulu bitirdim. Mahmut Erdal dedi ki, kızın sesi güzel! Firdevs ebem de cemlerde deyiÅŸ söyler. Kadınlar çok nadir söylerler.

Gümüşhane Åžiran yöresinde dedenin koyduÄŸu kurallardan birisidir. O yüzden bu gün bile söylenir. Ben Åžiran’lıyım diÄŸer yörelerden ben de sizi duydum. Ä°lk kez bizde zorunluluk ceme girecek kadınlar üç tane deyiÅŸ ezberlemek zorunda diye dede bir kural koymuÅŸ.

― Ben de derlemelerim de rastlıyorum. Bizden evvelki jenerasyonda, o analarımızın bizim okuduÄŸumuz, dedelerden alıp okuduÄŸumuz deyiÅŸlere iÅŸtirak ettiklerini görüyorum. Siz haklısınız, deyiÅŸleri söylüyorlar. Ezbere biliyorlar. Hatalı okuduÄŸum zaman, beni ikaz ediyorlar; sözleri yanlış okuduÄŸum zaman ikaz ediyorlar, bu böyle idi. Böyle dinledik.

Kulağınızdaki dolgunluk o cemlerden dedelerden âşıklardan kalma desek olur mu? Muhabbetlerde bulundunuz mu, ne kadar bulundunuz?

― Muhabbetlerde akÅŸamdan baÅŸlarlar, sabaha kadar sürerdi. O çocuk yaÅŸlarda hiç uyumazdım. Hâlâ da ben uykucuyum, düzenli yaşıyorum 12’de yatarım; ama muhabbet olduÄŸu zaman kesin uykum gelmez sabaha kadar dinlerim.

Analar, dedeler, âşıklar, ozanların ailenizin de içinde olmasından dolayı  kendi eviniz bir çekim merkezi. Her evde o ÅŸans yok belki de?

― Feyzullah babanın Mahzuni babanın bizde konuk edilmeleri, babamın çok inançlı ozanları çok sevmesinden ileri geliyor. Babam Mahzuni’yi rüyasında görmüş; bana gidip sormamı söyledi. Kaybetmeyi istemiyor, çok seviyor belki aileden.

O kültürel yapıyı sizin yörenin çok canlı tuttuğunu anlıyoruz

― MamaÅŸ köyümüz eski bir köy. Ozanları var Katibi, Suzani yaÅŸayan bir tek kiÅŸi kaldı. Benim bu sene ki kaynağım Cemal dede.

Ona nasıl ulaşabiliriz onun adresi var mı nerede kendisi?

― Kendisi Ä°zmir’de adresi ÅŸu an yok; ama sonra veririz. Cemal dede müzikle uÄŸraÅŸan bir adam Sivas’ta bandodan emekli. Müzik bilgisi çok; ama bizim kaynağımız yöre kültürü, çok etkili. Biz de kasetlerle uÄŸraşıyoruz.

Daha sonra hayat ne oldu? sizleri nereye götürdü?

― Biz Türkmen uÅŸağıyız. Çadırımız sırtımızda göçmek, yeni yerler görmek. Mersin doÄŸumluyum. Ankara’da büyüdük, ilk mektep bitti orada. Ä°lk mektep biter bitmez, Mahmut Erdal bana okutturuyorlar, bu arada sizin ailenin, sesi güzel kızın sesi güzel. Tamam. Bu arada okuyorum. Hadi bir plak yapalım, bu sırada babamlar yurt dışındalar. Küçük yaÅŸtayım, plağı yaptım; ama babam istemiyor. Küçük yaÅŸta dünyaya bakışla olgun yaÅŸta bakış ayrıdır. Yanlışlar yapmayayım diye izin vermedi; ama küçük yaÅŸta plağımı yaptım.

Yurt dışı nasıl bir serüven, nasıl bir başlangıç nasıl oldu?

― Köy kökenli bir aileyiz. Yoksuluz, gece kondularda yaÅŸadık. Birçok ÅŸeyi yaÅŸadık. Belki de türkülerimin böyle olması, bunları anlıyor olmamdandır. Gurbeti yaşıyorum, köyü yaşıyorum.

Almanya’daki yıllarınız nasıldı?

― Orada yine işçi çocuÄŸuyum. Yine müzik devam ediyor. O zaman Daim baba geliyor; mesela konsere gidiliyor. Biz onları buluyoruz, onlar bizi buluyor. Eve geliniyor bir hafta kalınıyor. Daim baba ile çok ilginç bir ÅŸeyim vardır benim. Ufak yaÅŸlarda çok bağırarak okurdum. Rahmetli Daim baba dedi, kızım engin söyle. Bizde engin söylenir, o kadar dövüşür gibi türkü söylenir mi? DeyiÅŸ söylenir mi? Sesinin tonunu bul! Beni eÄŸittiler de. Ahlaken olsun, bu kültürü verirken olsun, eÄŸittiler. Bunu ben yıllar sonra anladım. Arif hoca ile çalışırken anladım. Güzel bir ses tonu hoca ile birlikte yakaladık. DeyiÅŸlerimiz daha bir güzel oldu. Onun o eÄŸitici lafı kulağımda kaldı.

Nasıl başladı, ilk konser, ilk etkinlikler, ilk kaset?

― Daim baba ile olsun Mahmut Erdal’la olsun, konserlere götürüyorlardı beni; ama yaşım küçük olduÄŸu için, babam kısıtlama yapıyordu bana. Ama Türkiye’ye 75’lerde dönüş yaptığımız zaman, radyo imtihanları olsun o zaman tamamdır, yaÅŸ kemallerini buldu. Kararlarını daha akıllıca verebilir, daha engin oldu, diye rahatça kasetlerimi yaptım. 12 kasetim var. Konserlerim daha seçici olarak bugün Avrupa festivalleri var. Caz festivalleri var. Alevi deyiÅŸi olarak çok beÄŸendiler.

Derlemecilikten girdik, o zaman müziÄŸin evrenselliÄŸi var, baÅŸka temalar var. Caz, hafif müzik, klasik müzik Anadolu’da onbin yıllık bir kültürün ürünü olarak halk müziÄŸi türküler, türküler halkın ortak dili, duygusu, bağırması, yergisi, sevinci, sevgisi, sitemi. Her ÅŸeyi türkülere dökmüş halk. Destansı anlatımlar var türkülerde ve yazılı bir kaynak olmamasına raÄŸmen, sözlü bir kaynağın, kültürün en önemli unsurlarından birisi türküler, ÅŸiirler, deyiÅŸler. Birbirlerinin içine geçmiÅŸ ÅŸeyler, o zaman siz de Anadolu’dan gelen birisi olarak, Anadolu insanının bir parçası olarak, onların hislerine tercüman oldunuz. Tabiiki küçüklükten beri yaÅŸadınız, paylaÅŸtınız. Fakat bir de bunun evrensel bir dili var. Bunu Anadolu insanı söylüyor. Sizin gibi deÄŸerli sanatçılar bunu söylüyor; ama bu bir evrensel yankılanma bulabiliyor mu? Daha doÄŸrusu nasıl ki farklı ulusların müzikleri diÄŸer ulusların üzerinde etkili olabiliyorsa, sevilebiliyorsa, türküler de baÅŸka milletleri etkileyebilecek güçte midir? Siz o kanıda mısınız? Dil olarak belki bir ÅŸey anlamıyor, fakat melodik ses tınısından bir ÅŸeyler anlayabiliniyor mu? Sizin gözlemleriniz nedir?

― OÄŸuz Aral aydın bir insan. Bir gün bize dedi ki, bir Alevi sanatçısı olarak ya da türkü söyleyen bir insan olarak, Anadolu’da sizin ilerlemeniz siyasi olarak mümkün deÄŸil. Paranız yok. Her alanda kısıtlısınız. Hiçbir ÅŸeyiniz yok; ama sizin elinizde olan bir ÅŸey var. Aynı zencilerde, aynı Kızılderililerde olduÄŸu gibi, güzel bir müziÄŸiniz var. Bu müziÄŸi siz alıp dinlenebilir bir halde Avrupalıya Amerikalıya söylerseniz, sen bu iÅŸ için en büyük hizmeti yapmış olursun, dedi. Ve yıllardır bize teklif edilen caz festivallerini 97’de ilk kabul ettik.

Nasıl oldu bu? Çok ilginç bir şey bu?

― Caz da biliyorsunuz, serbest okunan bir müzik tarzı. Halkla alakalı. Bu beni ilgilendirdi. Bizim yaptığımız da bu idi. Dedelerimiz ozanlarımız da doÄŸaçlama okuyordu. Bu bana çok yabancı deÄŸildi. Ä°lk defa bir halk müziÄŸi sanatçısı, bir caz festivaline davet edildi. Ama deyiÅŸ ağırlıklı olan ben, Londra’da Hacı BektaÅŸ gecelerine katılıyordum. O tarzı çok beÄŸendiler. Çünkü, farklı olan o bizim yaptığımız iÅŸ. Ahenk çok farklı, onu sevdiler. Konserlerde önce hayranlık vardı. Sonra profesyonellik oluÅŸtu. Onlar için doldurabilmek önemli idi. Bize iki gün verdiler. Bu müzik doldurabilir, dediler. Londra dışı üç konserimiz var. Paris'te üç ayrı merkezde var. Bir de 10.17’sinde olan gece çok özel. O geceden hanım müzisyenler Türkiye’den de Sabahat Akkiraz. Yunanistan, Ä°ran, Cezayir, Ä°spanya yaklâşık on konser. Biz finalini yapmaya gidiyoruz. Final çok önemli. Konser de zaten bir açılış konseri, çok önemli. Bir de final çok önemli. Bu ayın 17’sinde biz finalini yapmaya gidiyoruz. Londra’da ve dünyanın en büyük salonlarından birisi. Bunlarla ilgili Cumhuriyet'te bir yazı çıkacak oradan da alabilirsiniz. Sizin o evrensellik hakkındaki yaklaşım, çok doÄŸru bir ÅŸey. Onların sazları ile gitarları ile piyanoları ile bir ortak çalışma yaptık. Zaten onlar da beÄŸendiler, size eÅŸlik edelim dediler. CD teklifleri de var; ama ben otantik olmasından yanayım.

Doğal dokusu bozulmadan yüzyıllardır gelen yapı, geldiği gibi kalsın diyorsunuz. Çağımızda müzik aletleri bakımından ses tonları bakımından yeni yeni gelişmeler oluyor; fakat bağlamanın sapı uzundu kısaltılır mı, üçlü bağlama, beşli bağlama.. Bir şeyler oluyor; fakat siz özde şunu mu söylüyorsunuz, halk müziği halkın yarattığı bir şey ise halkımızda hâlâ varsa, halkın sorunları düşünceleri varsa, yüzyıllardır yaşamış olduğu toplumun seviyesinin dışında, başka bir şekle bürünmemiş ise, bu halk burada ise, sorunlar burada ise, yanık bağrı burada ise, yanık bir sevdadır türkülerim diyorsa, türküleri söylemeye devam diyorsa, böyle mi söylensin diyorsunuz?

― Ben böyle yaÅŸayarak geldim. Bunu yapıyorum. Ama benden sonra, efendim uzay çağı, iÅŸte gökte uçan tayyara diye söyledi, o da diyecek galaksi aya gidiyorum, bunları söyleyecek o çağı yaÅŸayacak.

Çok zengin inanç ve kültürün içinden geliyorsunuz. Alevilik Bektaşilik deyince ne dersiniz? Çok şey vardır; ama sizin düşünceniz nedir?

― Çok zor bir soru bu Mevlana’ya demiÅŸler aÅŸkı tarif et, çok zor bu soru demiÅŸ. YaÅŸanılıyor bazı ÅŸeyler tarif edilmez

Yaşanılıyor, ama ne yaşıyorsunuz Alevilikte? Neyi yaşıyorsunuz, ne var onda?

― Duygularımı ve inancımı tarif etmem tabii ki zor. YaÅŸadıklarımı da tarif etmem tabii ki zor; ama bir daha dünyaya gelsem tabii ki Ali olarak gelmek istiyorum.

Niçin? Ali için mi, Veli için mi? Niçin Hacı BektaÅŸ’ta göz yaşı döküyorsunuz?

― Ä°nsan deÄŸerleri var. Bir de Ali var. Dini imanı kendinin olsun; ama Ali bizim olsun.

Konserlere gidiyorsunuz. Birçok kurumlara gidiyorsunuz, görüşüyorsunuz. BaÅŸkanlar var, yazarlar var, örgüt liderleri var. Türkiye’de, Avrupa’da, Almanya’da yüzlerce binlerce sayı ile ifade edilebiliyor, genel olarak halkın beklentilerine niçin yanıt veremiyor? Sizce bu kurum ve kuruluÅŸlar nerelerde hata yapıyorlar?

― Kusur görmek kendi kusurunu görmektir en baÅŸta. Sivas olaylarından sonra duygusal bir süreç yaÅŸadık. Örgüt edilmediÄŸimiz için, baÅŸkanlık yapan, görev verdiÄŸimiz insanların, belki bana kızacaklar; ama söz sırası geldi, doÄŸru söyleyeceÄŸim, hep yetersiz olmaları, çoÄŸunun kendilerine çalışması diyorum ben. Halk da kitleden uzaklaşıyor, sanatçı da uzaklaşıyor, çünkü benim inancım siyaset üstüdür.

Bir sanatçı olarak şikâyetlerinizi nerelerde yoğunlaştırıyorsunuz? Alevi Bektaşi toplumu gerçek aydınını yaratamadı mı? Ya da gerçek aydın olarak çıkanlar, topluma bir şeyler veremedikleri gibi, onlara öncülük yapma, bilgi aktarma konusunda yeterli çabayı gösteremediler mi? Buna sanatçıları da dahil edebilir miyiz?

― Ben inanca baÄŸlıyorum efendim. Her iÅŸte inanç vardır ben sanatıma inanırım; adam marangozdur kendine inanır, yapacağına inanır. Ben cidden örgütlülük olsun diye hepsini sıralamayayım. Almanya’daki fedarasyonda bilir, Cem’de bilir. Ä°nancım doÄŸrultusunda birçok gecelere katıldım; ama hiç hoÅŸnut olmadım. Asıl Alevilik ilkesine aykırı davrandılar. Oradaki ince noktayı hemen belirtelim ki, biz bazen herkesten daha büyük ilgi görmekten de rahatsız oluyoruz. Bir yere üç tane sanatçı gidersin beni beÅŸ yıldızlı otele koyar, arkadaşımı eve misafir edersen ben rahatsız olurum. Hacı BektaÅŸ'ta yaÅŸadık. Sanatçıların ÅŸevkini kırmasınlar, inanca hizmet eden insanı harcamasınlar. Bir yerde bazı insanlar yakılacak, aç kalacak Muhlis Akarsu gibi, Hasret Gültekin gibi, Edibe Sulari gibi. Hiç kimse adını anmaz; ama onların görmediÄŸi saygıyı baÅŸkalarına göstereceksin, biraz vefa istiyoruz.

Bu ses olabilir, Alevi Bektaşi toplumunun içerisinde. Sanatçılara yönelik. Onların da bazı sitemleri var. Siz bir sanatçı olarak, aynen yazarlar, örgüt liderleri, Alevi Bektaşi toplumunun sesi olma yönünde bir gösterge yapan çaba harcayan sanatçıların da tam görevlerini yaptığına inanıyor musunuz ya da eleştiri yapacak mısınız?

― Felsefemizde bize verildi ki hep incitmekten korkarım ben. O yüzden her koyun kendi bacağından asılır; ama ben çok dikkat ettim. Gerek iÅŸimde gerek iliÅŸkilerimde kendi öğretilerime tabi olmaya çalıştım. Onure de edildim. Tacım dedenin yerine. Büyük sanatçı mı var; ama bir de ÅŸimdiki insanları düşün, derlemeler yapıyoruz eserlerini okuyoruz, birazcık olsun nur içinde yatsınlar biraz kadir ÅŸinas olsun.

Halk ozanları sanatçıları çok eleştiyorlar gerçek üreten bizleriz, sanatçılar bizlerin eserini aldılar. 30 halk ozanı ile görüştüm; bunların çok ciddi yakınmaları var ses sanatçılarına.

― Ozanlık geleneÄŸinde insanlar kendileri yaÅŸar, kendileri söyler. Davut baba gibi büyük ozanlar geldi geçti. Gerçek ozanlar Daim baba, Feyzullah Çınar, Davut baba, onlar bu konuyu gündeme bile getirmezler ağızlarına almazlar, onlar dönemlerinin en büyük insanları.

Halkın içinden geldiniz. Daha çok olumlu yanlar olumsuzlukları içimizde halledelim, olumlulukları ön plana çıkaralım, diyorsunuz ve bu toplumun sesini soluğunu, kültürünü, türküsünü, evrensel bir mesaj olarak dışa doğru yansıtmaya hep beraber çalışalım, hizmet bilelim. Peki ne yapalım, aydınlar-yazarlar az çok okumuşlar-okumamışlar, örgütler-aydınlar, çünkü bugün radyolarımız dergilerimiz var; ama ciddi manada eğer üretken bir hale gelmezse, bu toplumun üstünde bulunanlar, yazarlar-aydınlar ciddi manada topluma tekrar bir dönüşüm yolları veremezlerse, toplumda bir yılgınlık, geri adım atma olabilir, o yüzden ne yapalım?

― Pir Sultan ÅŸimdiki talibin Hünkârı. Çoktuk, o türküler o zamanda söylendi, ÅŸimdi de söyleniyor. Biz sadece Türkiye’de kaset satıp, sadece bizim kitle ile beraber olacağız, dünyada bu iÅŸi bizden daha iyi yapan yok. Vizyonu geniÅŸ tutacağız. Hedefi geniÅŸleteceÄŸiz, müzik konusunda biz bunun en iyisini yapacağız. Repertuvar seçerken hiç sorun yaÅŸamıyoruz. Feyzullah Çınar 70’li yıllarda Fransa’da CD yaptı bir milyon sattı. Davut baba gitti, Amerika’da konserler verdi.

Bir Alevi Bektaşi enstitüsü var mı? Yapacak çok işimiz var.

― Türkiye’nin en büyük arÅŸivini yapmaya çalışıyoruz. Alevi BektaÅŸi konusunda yüzlerce kaset doldurduk. Ankara’da ozan avına çıktık. Türkü aldık. Biraz cimrilik var ozanlarda. Malzemeyi beraber götürüyorlar. Bu dünya kimsenin etrafında dönmüyor. Sen düzeyini yap. Zülfü Livaneli diyor ki iÅŸini iyi yaptığın zaman, iyi müzik yaptığın zaman, kesinlikle dinletirsin ve aç kalmazsın. Biz yıllardır Türk halk müziÄŸinde kaliteli müzik yapıyoruz. 12 tane kaset yapmışız; 30 milyona yakın albüm satmış.

Yorumlar (0)